Natuurbegraafplaats: de business case nogmaals belicht.

In de pers zie ik de laatste tijd steeds de term natuurbegraven verschijnen. Maar mijn nieuwsgierigheid werd vooral opgewekt door de stelling dat natuurbegraven wel eens een mooie bron van inkomsten zou kunnen zijn voor het natuurbeheer. Om deze stelling te onderzoeken heb ik met verschillende mensen uit de wereld van het natuurbegraven gesproken en wat literatuurstudie gedaan. Ik wil in dit artikel een verslag van deze speurtocht doen.

Natuurbegraven in Nederland is in de wereld van de lijkbezorging een nieuw fenomeen – naast cremeren en regulier begraven – is het de laatste jaren mogelijk om je na je dood in de natuur te laten begraven. De achterliggende idee bij natuurbegraven is dat het stoffelijk overschot weer teruggegeven wordt aan de natuur en dat door betaling van grafrechten een bijdrage wordt geleverd aan natuurontwikkeling.
Van verschillende kanten wordt het voorgesteld dat natuurbegraven – waarbij net zoals bij een normaal graf voor de grafrechten betaald moet worden: gemiddeld is dat voor een natuurgraf met eeuwigdurende grafrechten 3000 euro – via de grafrechten een behoorlijke bron van inkomsten zou kunnen zijn voor eigenaars van natuurgebieden: landgoedeigenaren en alle natuurmonumenten verenigingen.

Maar dit geluid contrasteert schril met de klaagzang die vanuit de rest van begravend Nederland te horen is: een korte schets van de economische stand van zaken in begravend Nederland maakt dit duidelijk.
De meeste gemeentelijke begraafplaatsen werken niet kostendekkend. De meeste gemeenten hebben op dit moment een percentage kostendekkendheid tussen de 50 en 75%. Er wordt minder begraven, de kosten van het onderhoud nemen toe en de middelen bij gemeenten en eigenaren nemen af. Daarom verhogen gemeenten hun tarieven steeds verder om zodoende de kostendekkendheid te verbeteren.

Met het streven om de kostendekkendheid te verbeteren is prijsconcurrentie geïntroduceerd rondom uitvaarten. Heb je bij het aanvragen van een rijbewijs of paspoort geen alternatief. Bij begraven is dat er wel en dat is ook nog eens aanmerkelijk goedkoper. Landelijk zijn de gemiddelde grafkosten 1784 euro, zo blijkt uit het jaarlijkse grafkostenonderzoek van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen. Een gemiddelde crematie, zo berekende uitvaartverzekeraar Monuta onlangs, kost 829 euro. Bovendien is het zo dat bij reguliere begraafplaatsen nabestaanden geregeld geconfronteerd worden met de kosten van de verlenging van grafrechten. Daardoor zal het niet lang meer duren voordat een normale begrafenis een elitaire aangelegenheid wordt.

Daarentegen trekken crematoria trekken steeds meer klanten aan: hun marktaandeel is inmiddels 60%, en ze bieden ook urnengraven aan. De landelijke vereniging van Crematoria gaat ervanuit dat het aandeel crematies de komende jaren tot 75% zal stijgen. Begraafplaatsen verliezen zo een deel van de markt. Dan komt er nu ook nog nieuwe concurrentie van het natuurbegraven.

Of natuurbegraven wel inkomsten op kan leveren, ga ik nu onderzoeken aan de hand van een rekenvoorbeeld waarin alle relevante gegevens verwerkt zijn, en ik schets een mogelijke business case. Omdat er tot nog toe maar een paar natuurbegraafplaatsen zijn, heb ik noodgedwongen een aantal aannames moeten maken die als zodanig zal aangegeven zijn, en waarmee de verschillende scenario’s doorgerekend zijn.

Er is een beginnende markt: het marktaandeel van natuurbegraven is op dit moment nog kleiner dan 1%. Het gaat nu om 170 uitvaarten per jaar dat is 0,15% van het totaal.

Begraven is een overwegend regionale aangelegenheid. Om de zaak financieel door te rekenen, neem ik als voorbeeld de regio Deventer – Zutphen met Zutphen, Brummen, Lochem, Deventer, Bathmen, Olst, Raalte en Nijverdal. Deze gemeenten hebben gezamenlijk 304.500 inwoners.

Het landelijk sterfte cijfer is 8,5 per 1000 inwoners(CBS). Dat betekent dat er in de regio Deventer-Zutphen per jaar 2500 mensen overlijden, en er dus 2500 uitvaarten zijn. Experts verwachten dat op termijn 5% van de uitvaarten een natuurbegrafenis kan zijn. Om ons niet rijk te rekenen, nemen we scenario’s door voor 0,15%, 1%, 2%, 3% , 4% en 5% marktaandeel, en komen na zes jaar op een marktaandeel van 5%.
Inkomsten komen uit het grafrecht (een reservering van grafrechten) en de begraafkosten. De tarieven voor het grafrecht stellen we op gemiddeld € 3000, en voor de begraafkosten op € 500.

In onderstaande tabel hebben we in opeenvolgende jaren het percentage marktaandeel in 6 jaar van 0,15% via 1% naar 5% laten oplopen. Per jaar berekenen we de inkomsten en uitgaven die onder de tabel toegelicht worden.
We zien dat pas bij een marktaandeel van 5% natuurbegraven winstgevend wordt. In ons geval pas na 6 jaar. Het totale verlies na de eerste 6 jaar is 978.375 euro.

Tabel 1 opbrengst per jaar met verschillende percentages marktaandeel 0,15%[1]-5% bij een regio met 2500 uitvaarten (5fte)
Scenario procenten   inkomsten uitgaven opbrengst
jaar   uitvaarten rechten delven totaal afschrijving beheer exploitatie pacht fonds totaal
1 0,15% 4 11.250 1.875 13.125 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 -370.875
2 1% 25 75.000 12.500 87.500 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 -296.500
3 2% 50 150.000 25.000 175.000 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 -209.000
4 3% 75 225.000 37.500 262.500 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 -121.500
5 4% 100 300.000 50.000 350.000 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 -34.000
6 5% 125 375.000 62.500 437.500 43.500 250.000 75.000 7500 8000 384.000 53.500
                        -978.375


De uitgaven toegelicht:

1. afschrijving op investeringen:

Gebouw plus inrichting: 400.000
Planvoorbereiding en vergunningen: 100.000
Inrichting terrein: parkeerplaats, toegang, paden en beplanting 250.000
onvoorzien 50.000
Totaal investeringen: 800.000
De afschrijving per jaar is op basis van(3,5% annuïteit)is € 43.500 per jaar.


2. Beheer terrein
We gaan uit van een terrein van 15 hectare. De begraafplaats moet beheerd en gerund worden: er moet georganiseerd en gepland worden, nabestaandenmoeten te woord gestaan worden, bezoekers moeten ontvangen en geïnformeerd, begrafenisondernemers moeten ontvangen en geïnformeerd worden, de grafadministratie moet bijgehouden worden, contact met overheid moet onderhouden worden, het delven van de graven en het terreinbeheer moet uitgevoerd worden. Er zijn een beheerder, (1fte), iemand voor marketing en receptie (1 fte) en voor terreinbeheer plus delven en grafbeheer (3 fte) dus in totaal 5 fte nodig. Dit kost250.000 euro/jaar. Maar uit de gesprekken met de bestaande begraafplaatsen is duidelijk dat er met veel meer mensen (7 tot11) gewerkt wordt.
3. Exploitatie: Verwarming energie, accountant: 75.000 euro.
4. Pacht: Als de grond niet in eigendom is, moet die gepacht worden het gaat om 15 hectare: Per hectare bedraagt de pacht 500 euro. Per jaar is dit 7500 euro.
5. Fonds: Omdat nadat de begraafplaats vol is het beheer toch nog door moet kunnen gaan, moet daarvoor in een fonds gereserveerd worden. We nemen 8.000 euro per jaar dan ontstaat er in 15 jaar een fonds van 100.000 euro. Om de 15 hectare te onderhouden is per jaar 7000 euro nodig.

Tot slot

Het lijkt erop dat een natuurbegraafplaats op basis van een marktaandeel van 5% economisch niet uit kan. Want we hebben voorzichtigheidshalve met 5 fte gerekend, en dat is gezien het feit dat andere natuurbegraafplaatsen 7-11 fte’s inzetten te weinig. Bovendien is er een forse marketing inspanning voor nodig om in 5 jaar tijd een marktaandeel van 5% te bereiken. Met een verlies over de eerste vier jaar van 978.375 euro. We laten hieronder in tabel 2 het effect op de opbrengst zien van 2 fte’s meer, die nodig zijn voor marketing en promotie. We zien dan dat jaar 6 met verlies afsluit, en het totaalverlies over de eerste 6 jaar is opgelopen tot -1.578.375 euro.

Tabel 2 Opbrengst per jaar met verschillende percentages marktaandeel 0,15 %-5% bij een regio met 2500 uitvaarten(7 fte)
Scenario procenten   inkomsten uitgaven opbrengst
Jaar   uitvaarten rechten delven totaal afschrijving beheer exploitatie fonds totaal
1 0,15 4 11.250 1.875 13.125 43.500 350.000 75.000 8000 484.000 -470.875
2 1 25 75.000 12.500 87.500 43.500 350.000 75.000 8000 484.000 -396.500
3 2 50 150.000 25.000 175000 43.500 350000 75.000 8000 484.000 -309.000
4 3 75 225.000 37.500 262.500 43.500 350.000 75.000 8000 484.000 -221.500
5 4 100 300.000 37.500 337500 43.500 350.000 750.00 8000 484.000 -134.000
6 5 125 375.000 62.500 437.500 43500 350.000 75.000 8000 484.000 -46.500
                      -1578375

Conclusie

Daarom moeten we concluderen dat natuurbegraven geen realistische economische drager kan zijn van natuurontwikkeling.

Naar ons idee zijn er wel mogelijkheden om via natuurbegraven natuurontwikkeling te stimuleren dat is om de natuur op en bij bestaande begraafplaatsen verder te ontwikkelen.
Want het uiteindelijke doel van natuurbegraven is toch om bij te dragen aan natuurontwikkeling.

Daarmee kan men natuurbegraven meer als partner dan als concurrent van regulier begraven positioneren. Een gemeente die nu natuurbegraven als een concurrent van de bestaande begraafplaatsen ziet, zal dan veel positiever staan ten opzichte van de komst van een natuurbegraafplaats. Vermoedelijk is het eenvoudiger, sneller en goedkoper bij een bestaande begraafplaats een en ander ontwikkelen: Het bestemmingsplan is er al, en er treedt geen concurrentie op. De gemeente positief gestemd en ook op deze wijze kan in de stad natuur verder ontwikkeld worden.
Zelfs in Overijssel lijkt dat nu al mogelijk: uit een kaart van de gemeente Deventer blijkt dat de begraafplaats Tjoenerhof, een zogenaamde bosbegraafplaats , geheel omgeven is door grond van Stichting IJssellandschapen daar zou natuurbegraven ontwikkeld kunnen worden.

Dus in plaats van de natuur tot begraafplaats te ontwikkelen, kunnen begraafplaatsen ook tot natuur ontwikkeld worden

[1] 0,15% is het huidige markt aandeel

Dr. Ir. C.C. Egmond   29 augustus 2014

4 gedachten over “Natuurbegraafplaats: de business case nogmaals belicht.

  1. A.P.H. Stuyling de Lange

    Ik ben benieuwd naar de bron voor het marktaandeel van 0,15%. Algemeen wordt aangenomen dat het marktaandeel 0,5% bedraagt en stiigende is. In Engeland bijvoorbeeld 3%. Dit werpt een gunstiger licht op het rendement van natuurbegraven.

    1. Th. Sandberg

      Heidepol heeft na 2,5 jaar open te zijn 230 begrafenissen gehad. Dat is minder dan 100 per jaar. Heidepol is veruit marktleider met de meeste marketing inspanning. Tweede is Hillig Meer met circa 40 begrafenissen per jaar. Reiderwolde heeft er 10 per jaar. De rest is getalsmatig van ondergeschikt belang. Met 200 totaal aan de ruime kant. Ofwel 0.15 %.

      Als het zo blijft is de schade te overzien. Als iedere overledene in Nederland voor een natuurbegrafenis zou kiezen en daarbij de Alterra norm van 80-100/ha wordt aangehouden verspillen wij per jaar de natuurbeleving op 1400 ha natuurgebied. Het aantal overledenen stijgt tot 2050 tot 215000 per jaar. Dat komt dus overeen met 2150 ha natuurgebied per jaar, uitgaande van 100/ha. Als men 80/ha neemt komt daar nog 20% bij. Dan hebben wij met elkaar circa 2060 een oppervlakte gelijk aan het huidige bezit van Natuurmonumenten met doden belegd.

  2. Th. Sandberg

    Mr Willem van der Putten, bekend adviseur op het gebied van ( natuur)begraafplaatsen, oud-voorzitter van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen, stelt in een email van 6 maart 2015 dat het in het algemeen al moeilijk is een natuurbegraafplaats kostendekkend te exploiteren. Hij noemt het plan van de stichting IJssellandschap om in eigen beheer een bosbegraafplaats in Bathmen re exploiteren ‘ tot mislukken gedoemd’..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *